“Vive Montréal! Vive le Québec! Vive le Québec libre! Vive le Canada français! Et vive la France!” (çok yaşa Montreal!, çok yaşa Quebec! Çok yaşa özgür Quebec! çok yaşa Fransız Kanada! Ve çok yaşa Fransa). Takvimler 24 Temmuz 1967 tarihini gösterdiğinde Kanada’nın 100. doğum yılı kutlamaları çerçevesinde Expo’67 fuarına katılmak için Kanada’da bulunan zamanın Fransa başkanı Charles de Gaulle zamanın tüm uluslararası protokol kurallarını ve nezaketini ihlal edip, “de Gaulle, de Gaulle” diye kendisini selamlayan Quebec’lilere hitaben ünlü “Vive le Québec libre” konuşmasını tam da bu şehirde, dünyanın fransızca konuşan 2. büyük şehri olan Montreal’de yapmış. (konuşmanın orjinali için: http://www.youtube.com/watch?v=C0LQBcygNew) Akabinde diplomatik bir kriz ve Kanada’nın Fransa’ya haklı tepkisi. O tarihten itibarende Quebec ayrılıkçı hareketinin simgelerinden biri olmuş bu konuşma.

Montreal ve Quebec eyaletinin Kanada’nın diğer bölgelerinden ayıran en önemli özellik dillerinin fransızca olması, genelde kendilerini Kanada’lı saymayan ve daima özel statü talebinde bulunan bir eyalet. Her ne kadar 2000′li yıllarla beraber bu durum yavaş yavaş değişmeye başlasa da Montreal’de de ve Quebec eyaletinin diğer şehirlerinde de Quebec milliyetçiliği hala var. İşin ilginç yanı Quebec’liyseniz bile artık yetmiyor, bir de gerçek Quebec’li (real quebecers) olmanız lazım.

Kanada’nın ünlü yazarlarından Mordecai Richler (kendisi Quebec’li) 90′ların başlarında “bestseller” olmuş “Oh Canada! Oh Quebec! Requiem for a Divided Country (Ah Kanada, Ah Quebec: Bölünmüş Bir Ülkeye Ağıt)” adlı eserinde Quebec sınırları içinde ingilizce kullanımına sınırlamalar getiren bir yasayla dalga geçtiğinde aldığı tepkiler onun “gerçek Quebec’li” olmadığından başlayıp, eserin yasaklanması taleplerine kadar gitmiş.

Mordecai Richler nerden esti derseniz? Son günlük girdisindeki “kişiliksiz toronto” ifadesine bozulan, toronto’ya haksızlık ettiğimi söyleyen birine karşı, tek olmadığımı, başkalarının da benzer düşünceleri paylaştığını nazikçe ispatlamam gerekiyordu. Işte o noktada Mordecai Richler imdadıma yetişti. 1992 de bir gazeteye verdiği demeçte Montreal’in bir takım olumsuzluklarını saydıktan sonra aynen şöyle diyor Richler “Still, there is a greater sense of pleasure than there is in Toronto”.

Bitti mi? Hayır, -ki en çok bu kısmı sevdim- ekliyor Mordecai Richler; “When people go to lunch, they still go to lunch. They don’t have to go back and see stock market ticker 45 minutes later. At lunch, you have coffee and cognac, you sit and talk. So, I find the appetite in Montreal still appealing” (kaynak: Herald-Journal 12.07.1992)

Montreal çok büyük bir kent değil belki ama yaratıcı bir kent, ama yaşamasını bilen bir kent, ama nihayetinde kimliği de ruhu da olan bir kent…

Montreal sokakları hakkında yazacaktık, gelecek sefere kalsın…

–

toronto’lular kendi şehirlerini pek severler, laf ettirmezler. dünyanın belli başlı büyük / güzel şehirlerinden biri olduğunu iddia edecek kadar ileri giden kendini bilmezlerde yok değil. siz bu basit gerçeği bilmeden toronto hakkında olumsuz görüş beyan etme gafletinde bulunursanız da “like new york” kelimelerini defalarca duymanız işten değildir. şahsi kanaatimi sorarsanız (ny’yi hiç görmedim) şöyle derim :

”ne alakası var efendim, ama bırakın çocuklar öyle bilsin, öyle mutlular nasılsa”…

kent dediğin bir kimliğe sahip olmalı, kendine has bir kokusu, kendine özgü bir rengi olmalı. tarihi olmalı, hem tarihi ile kolkola, hem de yeniliklere açık olmalı. peki bu kuzey amerika coğrafyasında “var mıdır böyle bir kent” sorusuna “evet” cevabını verebilmek için ille de montreal’i görmek gerekiyor.

toronto ne kadar düz bir coğrafya üzerine kuruluysa, montreal bir o kadar engebeli bir alan üzerine kurulu. toronto ne kadar kimliksiz ve kişiliksiz ise, montreal o kadar kimlik ve kişilik sahibi. toronto ne kadar griyse, montreal o kadar renkli. toronto ne kadar insanı boğuyorsa, montreal o kadar insanın içini açıyor. listeyi uzatmak elbette mümkün ama hani “birbirlerinin tam zıddı iki şehir” demek aslında yeterli. tarihi, kültürü, dili ve burada yaşayanların “yaşam”anlayışı ile montreal size kendisinin en azından “bir kent” olduğunu ve size vaat edecek güzellikleri olduğunu hatırlatıyor.

“eski montreal” bölgesi ile tarihi, ev sahipliği yaptığı festivalleri ile sanatı, sokak gösterileri ile canlılığı, kafeleri ve restoranları ile yaşamı bir arada sunabiliyor.

bu kente dair ilk izlenimim; montreal’de frankofonlar, anglofonlar ve diğerleri (allofonlar) bir kent yaratmış, kendine ait bir kimliği ve kişiliği olan bir kent…

montreal üstüne yazacağız daha…

neşeli haftalar…